Author :
Abstract
Makrîzî’nin İgâsetü’l-Ümme bi-Keşfi’l-Ğumme adlı eseri, Memlûk döneminde yaşanan ekonomik krizleri açıklayan erken dönem bir makroekonomik analiz niteliği taşımaktadır. Geleneksel yaklaşımlar bu krizleri kuraklık, Nil taşkın rejimindeki düzensizlikler ve salgın hastalıklar gibi doğal faktörlerle açıklarken, Makrîzî söz konusu gelişmeleri insan kaynaklı iktisadî ve idarî hatalar çerçevesinde değerlendirmektedir. Bu çalışma, Makrîzî’nin analizlerini para arzındaki genişleme, aşırı vergilendirme ve üretim yapısındaki çözülme arasındaki nedensel ilişkiler üzerinden incelemektedir. Özellikle bakır felslerin tedavüle hâkim olmasıyla ortaya çıkan enflasyonist süreç, paranın satın alma gücünü düşürerek ekonomik dengenin bozulmasına yol açmıştır. Buna ek olarak ağır vergi yükleri ve iktâ sistemindeki bozulmalar, tarımsal üretimin daralmasına ve devlet gelirlerinin azalmasına neden olmuştur. Makrîzî, yönetimsel yozlaşma ve rüşvete dayalı atamaları krizin temel belirleyicileri arasında görmektedir. Ayrıca krizlerin toplumsal etkilerini değerlendirerek, özellikle sabit gelirli kesimlerin enflasyon karşısında ciddi reel kayıplar yaşadığını vurgulamaktadır. Çalışma, bu tespitlerin modern iktisat teorilerinde yer alan enflasyon, para politikası ve maliye analizleriyle önemli paralellikler taşıdığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda Makrîzî’nin yaklaşımı, tarihsel bir gözlemin ötesinde sistematik bir iktisadî düşünce örneği olarak değerlendirilmektedir.
Keywords
Abstract
Al-Maqrizi’s Ighathat al-Umma bi-Kashf al-Ghumma constitutes an early form of macroeconomic analysis that explains the economic crises of the Mamluk period. While conventional interpretations attribute these crises to natural factors such as drought, irregular Nile flooding, and epidemics, al-Maqrizi evaluates them within the framework of human-induced economic and administrative failures. This study examines his analysis through the causal relationships between monetary expansion, excessive taxation, and the breakdown of production structures. In particular, the inflationary process triggered by the widespread circulation of copper fulus led to a decline in purchasing power and the deterioration of economic equilibrium. In addition, heavy tax burdens and the deterioration of the iqta system resulted in a contraction of agricultural production and a decrease in state revenues. Al-Maqrizi identifies administrative corruption and rent-seeking appointments as key determinants of the crisis. He also analyzes the social consequences of these developments, emphasizing that fixed-income groups suffered significant real income losses under inflationary conditions. The study demonstrates that these observations display notable parallels with modern economic theories, particularly in the areas of inflation, monetary policy, and fiscal analysis. In this respect, al-Maqrizi’s approach can be regarded not merely as a historical account but as a systematic contribution to economic thought.
